Chợ thông tin Môi trường Việt Nam - Châu âu “cầu cứu” trung quốc

châu Âu (Eurozone) vẫn chưa kết thúc cho dù Liên minh châu Âu (EU) đã tìm được giải pháp đáng hoan nghênh là nhất trí mở rộng Quỹ bình ổn lên 1.000 tỷ euro. Tuy nhiên, các thành viên EU lại không đủ tiềm lực tài chính để đẩy mạnh quỹ này. Vì thế, các nhà lãnh đạo EU đã kêu gọi tiền đầu tư từ các quốc gia bên ngoài khối, trong đó đáng kể nhất là Trung Quốc.

“Cầu cứu” Trung Quốc

Một trong những tâm điểm của kế hoạch “giải cứu” châu Âu đã được giới chức khối này thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh của khối diễn ra ở Bruc-xen (Bỉ) cuối tháng 10 vừa qua là nâng quỹ Bình ổn tài chính châu Âu (EFSF) từ mức 440 tỷ euro lên 1.000 tỷ euro. Tuy nhiên, hiện nay Quỹ này chỉ còn 290 tỷ euro do đã phải chia sớt để cứu những “chúa chổm” như Ailen, Hy Lạp và Bồ Đào Nha. Để có thêm tiền cho kế hoạch trên, các nhà lãnh đạo EU đã đưa ra hai lựa chọn: một là bảo lãnh cho các nhà đầu tư mua trái phiếu nợ của các nước thuộc Eurozone, hai là thông qua một quỹ đầu tư đặc biệt với vốn được huy động từ các nước ngoài khối như Nga, Trung Quốc, Nhật Bản…trong đó đáng kể nhất là Trung Quốc.

Tại cuộc đàm phán ở Bắc Kinh, ông Klaus Regling thuyết phục các quan chức cấp cao Trung Quốc rằng châu Âu đang cố gắng đưa ra các cơ chế mới nhằm thu hút đầu tư vào EFSF trong một nỗ lực nhằm khôi phục niềm tin của thị trường vào Eurozone vốn đang oằn mình chống đỡ với những khó khăn tài chính. Theo đó, EFSF sẽ thiết lập một “định chế đặc biệt” cùng với Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) – chẳng hạn như phát hành trái phiếu bằng đồng nhân dân tệ nếu Trung Quốc muốn EFSF có thể đề nghị tung ra đợt trái phiếu đầu tiên chiếm 20% nợ của IMF bằng một phương tiện mới để thu hút tiền từ các quốc gia mới nổi như Trung Quốc hay Braxin.

Đây cũng có thể xem là một nhượng bộ của châu Âu nhằm thuyết phục Trung Quốc rót vốn vào EFSF. Điều đó cho thấy, lấy tiền ở đâu để bổ sung cho EFSF là mối quan tâm lớn nhất của EU sau khi các nhà chức trách của khối quyết định ngăn chặn cuộc khủng hoảng bằng cách xóa cho Hy Lạp 100 tỷ euro trong khoản nợ 350 tỷ euro của nước này, đồng thời mở rộng quy mô của EFSF gấp gần 4 lần so với hiện tại. Mặc dù vậy, ông Regling cũng thừa nhận rằng, khó có triển vọng đạt được một thỏa thuận với các quan chức Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc.

Trước chuyến công du của ông Regling và chỉ vài giờ sau khi Hội nghị thượng đỉnh EU kết thúc, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy đã có cuộc điện đàm với Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào để thảo luận về cách thức cứu trợ nhưng không có bất kỳ tuyên bố nào được đưa ra ngay sau đó về sự tham gia của Trung Quốc. Có tin cho biết, Tổng thống Sarkozy đang thuyết phục Trung Quốc đóng “vai trò chính” để giúp đỡ châu Âu thoát khỏi cuộc khủng hoảng lần này.

Bên cạnh đó, trước thông tin Trung Quốc có thể trở thành “người hùng” giải cứu Eurozone, nhiều nhà lãnh đạo và hoạch định chính sách châu Âu lại tỏ thái độ cứng rắn khi yêu cầu Trung Quốc không nên đặt ra các điều kiện trước khi rót tiền vào EFSF. Thủ tướng Luxembourg kiêm Chủ tịch nhóm các bộ trưởng Bộ Tài chính Eurozone Jean-Claude Juncker khẳng định: “Việc Trung Quốc và một số nước khác có thể can thiệp vào vấn đề của châu Âu cũng hợp lý. Song, việc Trung Quốc đầu tư không đồng nghĩa với việc châu Âu phải đáp ứng những điều kiện do họ đặt ra”. Những phản ứng này được đưa ra sau khi tờ Financial Times dẫn lời Ủy viên Hội đồng chính sách tiền tệ Ngân hàng Trung ương Trung Quốc Lý Đạo Khôi nói rằng, Trung Quốc có thể sẽ đóng góp tài chính cho chương trình giải cứu châu Âu nhưng với điều kiện các lãnh đạo châu Âu phải thực hiện được một số đề nghị của Bắc Kinh, trong đó có việc đảm bảo thỏa đáng các khoản đầu tư của nước này. Tờ Thời báo Hoàn Cầu của Trung Quốc cũng dẫn lời ông Lý Đạo Khôi cho biết, có khả năng Bắc Kinh sẽ yêu cầu lãnh đạo châu Âu chấm dứt chỉ trích chính sách tiền tệ của Trung Quốc – vấn đề vốn gây nhiều tranh cãi giữa một bên là Mỹ, châu Âu với một bên là Trung Quốc.

Mặc cho những tranh cãi, có một thực tế là châu Âu đang rất cần tiền để xoay xở qua thời kỳ khó khăn này. Kể từ khi cuộc khủng hoảng tài chính bùng nổ năm 2008, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) được biết đến như một nhà cho vay hàng đầu mà các ngân hàng yếu kém ở châu Âu phải cầu cứu. Tuy nhiên, theo ước tính của Morgan Stanley, từ nay đến cuối năm, các ngân hàng châu Âu cần ít nhất 80 tỷ euro để xử lý các khoản nợ đáo hạn và số tiền này vượt quá khả năng của ECB. Trong khi đó, khả năng ký quỹ để thêm vốn của các ngân hàng châu Âu rất khó khăn vì sự lo ngại của các công ty, cá nhân chuyên về tài chính và ECB bất đắc dĩ trở thành chiếc phao cứu sinh duy nhất mà các ngân hàng này hướng đến. Số liệu mà Cơ quan dữ liệu của ECB công bố cho thấy, các khoản nợ cần giám sát chặt chẽ của các ngân hàng Hy Lạp là 98,2 tỷ euro, Italia là 317 tỷ euro và Tây Ban Nha là 280 tỷ euro. Vì thế, câu hỏi đặt ra là ECB phải cứu giúp các ngân hàng ốm yếu của châu Âu đến bao giờ. Điều này càng khiến giới đầu tư lo lắng vì giá cổ phiếu của các ngân hàng châu Âu đã giảm 22% trong tháng 8 đầu năm 2011.

Trung Quốc: Cứu người để giúp mình

Nhiều chuyên gia nhận định, với khoản dự trữ ngoại hối khoảng 3,2 nghìn tỷ USD, Trung Quốc hoàn toàn có khả năng góp phần vào EFSF. Chính vì thế, trong nhiều phát ngôn gần đây, giới chức Trung Quốc đều nhấn mạnh rằng Bắc Kinh sẽ hỗ trợ tích cực EU trong nỗ lực vượt qua khủng hoảng nợ công. Mặc dù cho đến nay, Trung Quốc vẫn chưa có tuyên bố chính thức về khoản cứu trợ giúp châu Âu mà chỉ nói rằng sẽ chờ thêm các chi tiết từ phía EU để đưa ra quyết định đầu tư.

Nhiều chuyên gia cũng nhận định rằng, Trung Quốc sẽ ra tay giúp châu Âu vì cuộc khủng hoảng này nếu không được ngăn chặn sẽ gây suy thoái tại châu Âu - thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc. Không những thế, cuộc khủng hoảng tại Eurozone có thể gây hiệu ứng dây chuyền ra toàn cầu giống như cuộc khủng hoảng tài chính bắt nguồn từ Mỹ năm 2008 và Trung Quốc chắc cũng không tránh khỏi thiệt hại. Một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu mới có thể đẩy hệ thống ngân hàng Trung Quốc vào tình trạng tồi tệ hơn khi mới đây Bắc Kinh đã phải can thiệp hỗ trợ các ngân hàng trong nước đang phải vật lộn với những khoản nợ xấu.

Theo các nhà phân tích, việc Trung Quốc đầu tư vào châu Âu có thể mang lại nhiều lợi ích cho nước này. Với vị thế là nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, Trung Quốc đang muốn đa dạng hóa các kênh đầu tư và nguồn dự trữ ngoại tệ khổng lồ (chiếm 60% nguồn dự trữ ngoại thế của thế giới) vốn chủ yếu bằng đồng USD. Trung Quốc cũng đã nhiều lần mua tín phiếu của EFSF và Giám đốc điều hành của Quỹ, ông Regling, cho rằng Bắc Kinh vẫn đang cần địa chỉ đầu tư tin tưởng cho các khoản thặng dư thương mại của mình. Việc giúp đỡ châu Âu cũng sẽ giúp Trung Quốc nâng tầm ảnh hưởng tại “lục địa già” giống như trước đó Bắc Kinh đã có với nước Mỹ - con nợ nước ngoài lớn nhất của Trung Quốc.

Ngoài ra, vì châu Âu là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc (chiếm 25% lượng hàng hóa xuất khẩu của nước này) và Bắc Kinh sẽ chẳng được lợi gì khi bạn hàng lớn này rơi vào khủng hoảng, châm ngòi cho một cuộc suy thoái mang tính toàn cầu. Việc giúp đỡ tài chính cho châu Âu có thể giúp Trung Quốc gia tăng lượng hàng hóa xuất khẩu vào EU đồng thời tạo thuận lợi cho việc nhập khẩu công nghệ cao từ châu Âu. Theo thống kê, năm 2010, đầu tư của Trung Quốc vào châu Âu đạt mức kỷ lục 6,8 tỷ USD, tăng gấp đôi so với năm trước đó. Các nhà lãnh đạo châu Âu cũng đang cố gắng thuyết phục Trung Quốc đầu tư khoảng 100 tỷ USD vào EFSF.

Một số học giả dự đoán rằng, Trung Quốc sẽ tiếp tục đầu tư vào châu Âu nhưng tập trung vào một số “địa chỉ” cụ thể, chẳng hạn như một vài quốc gia trong EU. Làm như vậy sẽ “vừa sức” và có lợi hơn với Trung Quốc. Mặt khác, nếu giá trị của các công ty châu Âu tiếp tục giảm sút do cuộc khủng hoảng nợ công, các công ty Trung Quốc có thể sẽ thâu tóm thêm nhiều doanh nghiệp. Nước này có thể mua lại các công ty châu Âu như một phần trong chiến lược quốc gia nhằm đảm bảo các nguồn tài nguyên và công nghệ. Còn nhớ, rất nhiều công ty, nhãn hiệu hàng hóa công nghiệp hàng đầu của Mỹ đã “rơi” vào tay các ông chủ Trung Quốc sau một thời gian làm ăn thua lỗ.

Mặc dù vậy, Trung Quốc cũng sẽ vấp phải một số khó khăn nội tại khi tung tiền “cứu” châu Âu. Bản thân nền kinh tế Trung Quốc hiện đang phát triển chậm lại, lạm phát tăng cao, khó kiềm chế ở mức 4% trong năm nay cộng với mối đe dọa về tình trạng bong bóng. Trong tình hình này, việc tung quá nhiều dự trữ ngoại tệ để mua trái phiếu sẽ mang lại nhiều rủi ro cho nền kinh tế. Bên cạnh đó, khoảng cách thu nhập giàu nghèo tại Trung Quốc ngày một nới rộng. Việc tung một lượng tiền lớn để cứu giúp các ngân hàng và quốc gia châu Âu có thể châm ngòi cho những bất mãn trong xã hội. Mà điều này có thể dẫn đến những hệ lụy không mong muốn.

Mới đây, tờ Financial Times đưa ra nhận định rằng, Trung Quốc có thể đóng góp trên 70 tỷ euro vào Quỹ EFSF với một số điều kiện nhất định. Việc tham gia ổn định tài chính châu Âu có thể là cơ hội lớn nhất mà Trung Quốc sử dụng sức mạnh tài chính để thế giới biết đến tiềm lực của mình./.

Như Trang(Trích từ Thông tin tài chính số 23/2011